Dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi: Tích hợp hình thức lựa chọn nhà thầu và chiến lược thích ứng cho doanh nghiệp

Khung pháp lý về mua sắm công và đấu thầu tại Việt Nam đang đứng trước bước chuyển biến mang tính bước ngoặt. Nhằm khắc phục những điểm nghẽn về thủ tục hành chính, giải phóng nguồn lực đầu tư công và tạo hành lang thông thoáng cho các dự án đổi mới sáng tạo, cơ quan soạn thảo vừa chính thức trình Quốc hội xem xét Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Điểm nhấn quan trọng nhất trong lần sửa đổi này là việc tái cấu trúc căn bản hệ thống các hình thức lựa chọn nhà thầu: tinh giản những hình thức chồng chéo, bổ sung hình thức mới phù hợp với kinh tế số và trao quyền tự quyết chưa từng có cho chủ đầu tư.

                 TÁI CẤU TRÚC HÌNH THỨC LỰA CHỌN NHÀ THẦU THEO DỰ THẢO
┌───────────────────────────┐                        ┌───────────────────────────┐
│     HÌNH THỨC CŨ          │                        │     DỰ THẢO MỚI           │
├───────────────────────────┤                        ├───────────────────────────┤
│ • Chào hàng cạnh tranh    │ ─── [TÍCH HỢP] ──────> │ • Đấu thầu rộng rãi       │
│ • Đấu thầu rộng rãi       │                        │   (Có quy trình rút gọn)  │
├───────────────────────────┤                        ├───────────────────────────┤
│ • Mua sắm trực tiếp       │ ─── [TÍCH HỢP] ──────> │ • Chỉ định thầu           │
│ • Chỉ định thầu           │                        │   (Mở rộng trường hợp)    │
├───────────────────────────┤                        ├───────────────────────────┤
│                           │                        │ • ĐÀM PHÁN CẠNH TRANH     │
│   (Chưa có quy định)      │ ─── [BỔ SUNG MỚI] ───> │ • ĐẶT HÀNG R&D CÔNG NGHỆ  │
│                           │                        │ • ĐÀM PHÁN GIÁ THIẾT BỊ   │
└───────────────────────────┘                        └───────────────────────────┘

Đối với các doanh nghiệp xây dựng, cung ứng vật tư và công nghệ, việc nắm bắt sớm các thay đổi này không chỉ giúp tránh bỡ ngỡ trước các bộ E-HSMT thế hệ mới mà còn là chìa khóa để điều chỉnh chiến lược chào thầu và tái cấu trúc hồ sơ năng lực doanh nghiệp đón đầu thời cơ.

---

Bối cảnh sửa đổi Luật Đấu thầu: Tinh giản hình thức, gỡ điểm nghẽn thực tiễn

Dù Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 đã tạo lập nền tảng pháp lý minh bạch cho đấu thầu qua mạng, thực tiễn thi hành thời gian qua vẫn bộc lộ một số bất cập khiến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công bị đình trệ:

1. Sự chia cắt hình thức không thực sự cần thiết: Hình thức Chào hàng cạnh tranh và Đấu thầu rộng rãi bản chất đều là cạnh tranh công khai trên Hệ thống Mạng Đấu thầu Quốc gia, chỉ khác nhau ở ngưỡng hạn mức và thời gian chuẩn bị hồ sơ. Việc duy trì hai quy trình độc lập làm phức tạp hóa khâu thẩm định kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
2. Cơ chế cứng nhắc đối với dự án công nghệ cao và R&D: Đối với các gói thầu chuyển đổi số, phần mềm chuyên dụng, hoặc thiết bị y tế hiện đại, chủ đầu tư rất khó xác định chính xác 100% thông số kỹ thuật ngay từ đầu. Việc ép buộc phải đấu thầu một vòng giá cố định thường dẫn đến tình trạng nhà thầu chào hàng giá rẻ nhưng lạc hậu công nghệ.
3. Thiếu cơ chế phân quyền cho chủ đầu tư: Khi một gói thầu đồng thời đáp ứng điều kiện của nhiều hình thức (ví dụ: vừa thuộc diện chỉ định thầu cấp bách vừa có thể chào hàng), chủ đầu tư thường lúng túng hoặc chọn giải pháp "an toàn quá mức", kéo dài thời gian mua sắm.

Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) trình Quốc hội lần này tập trung giải quyết triệt để 3 nút thắt trên, quy định 10 hình thức lựa chọn nhà thầu cốt lõi và trao quyền linh hoạt tối đa cho người có thẩm quyền.

---

Tích hợp 2 cặp hình thức lựa chọn nhà thầu: Bản chất pháp lý và quy trình mới

Điều 19 Dự thảo Luật đã mạnh dạn lược bỏ hai hình thức quen thuộc vốn tồn tại hàng chục năm qua để sáp nhập vào các hình thức mang tính bản chất:

                  2 CẶP TÍCH HỢP HÌNH THỨC LỰA CHỌN NHÀ THẦU
┌───────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────┐
│ CẶP 1: CHÀO HÀNG CẠNH TRANH           │ CẶP 2: MUA SẮM TRỰC TIẾP              │
│       VÀO ĐẤU THẦU RỘNG RÃI           │       VÀO CHỈ ĐỊNH THẦU               │
├───────────────────────────────────────┼───────────────────────────────────────┤
│ • Bản chất: Đều là cạnh tranh công    │ • Bản chất: Đều là lựa chọn trực tiếp │
│   khai giữa nhiều nhà thầu            │   không thông qua cạnh tranh          │
│ • Quy trình mới: Đấu thầu rộng rãi    │ • Quy trình mới: Chỉ định thầu theo   │
│   rút gọn trên Mạng đấu thầu          │   hạn mức và trường hợp mở rộng       │
│ • Lợi ích: Rút ngắn thời gian lập HSMT│ • Lợi ích: Giảm bớt tầng nấc phê duyệt│
└───────────────────────────────────────┴───────────────────────────────────────┘

1. Tích hợp Chào hàng cạnh tranh vào Đấu thầu rộng rãi

Theo phân tích của Ban soạn thảo, Chào hàng cạnh tranh thực chất là một dạng "Đấu thầu rộng rãi thu nhỏ". Thay vì duy trì hai khái niệm gây nhầm lẫn, Dự thảo Luật đưa toàn bộ gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp thông dụng về chung một mái nhà Đấu thầu rộng rãi.

Chính phủ sẽ quy định chi tiết quy trình Đấu thầu rộng rãi rút gọn:

• Thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu ngắn hơn (có thể từ 5 - 7 ngày làm việc).
• Sử dụng 100% Webform tiêu chuẩn hóa trên Hệ thống Mạng Đấu thầu Quốc gia.
• Tự động trích xuất năng lực tài chính và hợp đồng tương tự từ cơ sở dữ liệu quốc gia.

2. Tích hợp Mua sắm trực tiếp vào Chỉ định thầu

Hình thức Mua sắm trực tiếp trước đây chỉ áp dụng khi mua thêm hàng hóa tương tự từ nhà thầu đã trúng thầu trước đó trong vòng 12 tháng. Về bản chất, đây hoàn toàn là hành vi chỉ định một đơn vị cụ thể cung cấp tiếp. Việc sáp nhập vào Chỉ định thầu giúp đồng nhất cơ chế kiểm soát, tránh việc lách luật phân chia gói thầu để mua sắm trực tiếp nhiều lần.

---

Đàm phán cạnh tranh: "Làn gió mới" cho các gói thầu công nghệ cao và đổi mới sáng tạo

Sự xuất hiện của hình thức "Đàm phán cạnh tranh" (Competitive Negotiation) tại Điều 19 là bước tiến đột phá tiệm cận thông lệ quốc tế (FIDIC, World Bank, ADB):

                   QUY TRÌNH ĐÀM PHÁN CẠNH TRANH DỰ KIẾN
┌──────────────────┐     ┌──────────────────┐     ┌──────────────────┐     ┌──────────────────┐
│  BƯỚC 1: SƠ TUYỂN│ ─>  │ BƯỚC 2: NỘP ĐỀ   │ ─>  │ BƯỚC 3: ĐÀM PHÁN │ ─>  │ BƯỚC 4: BÁO GIÁ  │
│  Lựa chọn các    │     │ XUẤT KỸ THUẬT    │     │ Trực tiếp giải   │     │ Đóng thầu đề     │
│  nhà thầu có tiềm│     │ & Giải pháp sơ bộ│     │ pháp và tối ưu   │     │ xuất tài chính   │
│  lực mạnh nhất   │     │ của từng đơn vị  │     │ hóa thông số     │     │ cuối cùng (BAFO) │
└──────────────────┘     └──────────────────┘     └──────────────────┘     └──────────────────┘

Trường hợp áp dụng

Hình thức này được thiết kế riêng cho:

• Các gói thầu công nghệ cao, giải pháp AI, hạ tầng trung tâm dữ liệu (Data Center), an ninh mạng.
• Các dự án chuyển đổi số, xây dựng hệ thống phần mềm nghiệp vụ đặc thù mà chủ đầu tư chưa thể định hình chính xác yêu cầu kỹ thuật chi tiết hoặc giải pháp kiến trúc ngay từ đầu.
• Các dự án nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, năng lượng mới.

Cơ chế bảo mật và bình đẳng

Theo ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, việc áp dụng đàm phán cạnh tranh bắt buộc phải đi kèm hàng rào bảo mật nghiêm ngặt:

• Tuyệt đối không được tiết lộ giải pháp sáng tạo hoặc bí mật công nghệ của nhà thầu này để "gợi ý" cho nhà thầu khác.
• Mọi nhà thầu tham gia đàm phán phải được cung cấp cùng một mặt bằng thông tin và có quyền gửi Đề xuất tài chính cuối cùng (Best and Final Offer - BAFO).

Nhà thầu công nghệ cần chuẩn bị các phương án kỹ thuật linh hoạt. Quý doanh nghiệp có thể tham khảo thêm lỗ hổng hồ sơ năng lực kỹ thuật khi chào thầu để biết cách xây dựng luận chứng kỹ thuật thuyết phục trong các vòng đàm phán trực tiếp.

---

Trao quyền tự quyết hình thức thầu cho Chủ đầu tư: Cơ hội và thách thức cho nhà thầu

Một điểm mới mang tính "cởi trói" mạnh mẽ tại Dự thảo Luật là quy định:

"Bổ sung nguyên tắc chủ đầu tư, người có thẩm quyền được tự quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp gói thầu đáp ứng đồng thời các tiêu chí, điều kiện áp dụng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu."

             TÁC ĐỘNG CỦA CƠ CHẾ TRAO QUYỀN CHO CHỦ ĐẦU TƯ
┌───────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────┐
│ LỢI THẾ DÀNH CHO NHÀ THẦU UY TÍN      │ NGUY CƠ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP YẾU      │
├───────────────────────────────────────┼───────────────────────────────────────┤
│ • Được chủ đầu tư ưu tiên mời thầu,   │ • Không còn cơ hội dựa dẫm vào cơ chế │
│   chỉ định thầu các gói cấp bách      │   bảo hộ hoặc quy trình hình thức     │
│ • Rút ngắn thời gian chờ đợi mở thầu, │ • Bị đào thải nếu hồ sơ năng lực thiếu│
│   tiết kiệm chi phí hành chính dự thầu│   minh bạch, không có dự án thực chứng│
│ • Đẩy nhanh tiến độ ký kết hợp đồng   │ • Khó cạnh tranh nếu chỉ quen làm thầu│
│   và tạm ứng vốn giải ngân            │   theo kiểu "quân xanh quân đỏ" cũ    │
└───────────────────────────────────────┴───────────────────────────────────────┘

Khi chủ đầu tư được trao quyền tự quyết, họ sẽ chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính hiệu quả và tiến độ của dự án. Do đó, xu hướng tất yếu của các Ban Quản lý dự án là chọn mặt gửi vàng vào những nhà thầu:

1. Có bộ Hồ sơ năng lực (Profile) chuyên nghiệp, minh bạch 100% số liệu tài chính và thuế.
2. Có lịch sử thực hiện hợp đồng tương tự đúng tiến độ, không bị phạt vi phạm hợp đồng.
3. Sở hữu đội ngũ nhân sự chủ chốt và thiết bị cơ giới thực tế sẵn sàng điều động.

---

Tác động của Luật sửa đổi đến việc chuẩn bị hồ sơ năng lực dự thầu

Để thích ứng với những thay đổi sâu rộng trong Dự thảo Luật Đấu thầu, các doanh nghiệp không thể tiếp tục sử dụng các bộ hồ sơ thầu chắp vá cũ kỹ. Cần tái cơ cấu hồ sơ dự thầu trên 3 phương diện:

                3 TRỤ CỘT TÁI CẤU TRÚC HỒ SƠ NĂNG LỰC DOANH NGHIỆP
┌─────────────────────────┐    ┌─────────────────────────┐    ┌─────────────────────────┐
│   1. NĂNG LỰC SỐ HÓA    │    │  2. GIẢI PHÁP SÁNG TẠO  │    │  3. MINH BẠCH TÀI CHÍNH │
├─────────────────────────┤    ├─────────────────────────┤    ├─────────────────────────┤
│ Chuẩn hóa hồ sơ máy móc │    │ Xây dựng thư viện giải  │    │ Tự động đối chiếu BCTC, │
│ thiết bị, nhân sự trên  │    │ pháp kỹ thuật sẵn sàng  │    │ sao kê ngân hàng và     │
│ Hệ thống Mạng Quốc gia  │    │ phục vụ Đàm phán thầu   │    │ các hợp đồng tương tự   │
└─────────────────────────┘    └─────────────────────────┘    └─────────────────────────┘

1. Chuẩn hóa hồ sơ số hóa trên Hệ thống Mạng Đấu thầu Quốc gia

Khi hình thức Chào hàng cạnh tranh được gộp vào Đấu thầu rộng rãi rút gọn, toàn bộ quy trình chấm thầu sẽ được tự động hóa bằng phần mềm chấm điểm sơ bộ. Bất kỳ sự sai lệch nào giữa thông tin kê khai trên Webform và tài liệu PDF đính kèm đều sẽ bị hệ thống gắn cờ cảnh báo hoặc tự động loại trừ.

2. Xây dựng hồ sơ giải pháp công nghệ phục vụ Đàm phán cạnh tranh

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực viễn thông, CNTT, cơ điện tòa nhà (M&E) cần chuyển dịch từ việc chào thầu "bán thiết bị thuần túy" sang "cung cấp giải pháp tổng thể". Hồ sơ năng lực cần làm nổi bật:

• Năng lực nghiên cứu R&D và bằng sáng chế, bản quyền phần mềm hợp pháp.
• Quy trình bảo mật thông tin chuẩn quốc tế (ISO 27001).
• Khả năng tích hợp hệ thống và chuyển giao công nghệ dài hạn.

3. Tối ưu hóa chiến lược liên danh và chào giá

Trong bối cảnh các gói thầu lớn được đẩy mạnh quy mô, việc nắm vững chiến lược lập hồ sơ liên danh chào thầu và kỹ năng xác định giá gói thầu và chiến lược chào giá doanh nghiệp sẽ là vũ khí sống còn giúp nhà thầu mở rộng thị phần.

---

Bảng so sánh toàn diện: Luật Đấu thầu hiện hành vs Dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi

Bảng tổng hợp chi tiết các điểm sửa đổi then chốt giúp ban lãnh đạo doanh nghiệp nắm bắt toàn cảnh bức tranh pháp lý:

               SO SÁNH QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH VÀ DỰ THẢO LUẬT SỬA ĐỔI
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| TIÊU CHÍ SO SÁNH       | LUẬT ĐẤU THẦU HIỆN HÀNH (2023)     | DỰ THẢO LUẬT ĐẤU THẦU SỬA ĐỔI      |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Chào hàng cạnh tranh   | Hình thức độc lập, áp dụng theo    | BỎ - Tích hợp vào Đấu thầu rộng rãi|
|                        | hạn mức quy định (gói nhỏ)         | (có quy trình rút gọn trên mạng)   |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Mua sắm trực tiếp      | Hình thức độc lập mua tiếp từ      | BỎ - Tích hợp vào trường hợp       |
|                        | nhà thầu đã trúng thầu trước đó    | Chỉ định thầu                      |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Đàm phán cạnh tranh    | Chưa được quy định                 | BỔ SUNG - Áp dụng cho công nghệ    |
|                        |                                    | cao, chuyển đổi số, R&D đổi mới ST |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Đặt hàng công nghệ     | Quy định phân tán trong các văn    | BỔ SUNG quy định riêng cho nhiệm vụ|
| chiến lược             | bản dưới luật                      | R&D công nghệ cao, bán dẫn, AI     |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Quyền quyết định của   | Bị giới hạn chặt chẽ theo hạn mức  | ĐƯỢC TỰ QUYẾT ĐỊNH khi gói thầu    |
| Chủ đầu tư             | và phân cấp phê duyệt              | thỏa mãn nhiều hình thức lựa chọn  |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+
| Thời gian đấu thầu qua | Tối thiểu 10 - 18 ngày tùy quy mô  | Rút ngắn tối đa cho các gói thầu   |
| mạng rút gọn           |                                    | quy mô nhỏ, thông dụng trên mạng   |
+------------------------+------------------------------------+------------------------------------+

---

5 bước hành động giúp doanh nghiệp đón đầu làn sóng cải cách đấu thầu

Nhằm chủ động chuyển mình và giành lợi thế dẫn đầu khi Luật sửa đổi chính thức có hiệu lực, các nhà thầu cần thực thi ngay kế hoạch 5 bước:

                 KẾ HOẠCH 5 BƯỚC THÍCH ỨNG LUẬT ĐẤU THẦU SỬA ĐỔI
   [Bước 1] ──────────────> [Bước 2] ──────────────> [Bước 3] ──────────────> [Bước 4] ──────────────> [Bước 5]
 Rà soát toàn bộ      Chuẩn hóa bộ        Xây dựng tài liệu   Thiết lập mạng lưới  Đào tạo nội bộ
 dữ liệu trên Mạng    Profile năng lực    thuyết minh giải    đối tác liên danh    nắm vững quy định
 Đấu thầu Quốc gia    chuẩn quy chuẩn     pháp kỹ thuật cao   chiến lược lâu dài   pháp lý mới

• Bước 1: Rà soát và cập nhật hồ sơ doanh nghiệp trên Hệ thống Mua sắm công: Cập nhật kịp thời báo cáo tài chính kiểm toán năm gần nhất, danh mục máy móc thiết bị có hóa đơn chứng từ, và chứng chỉ hành nghề của đội ngũ nhân sự.
• Bước 2: Thiết kế lại bộ Hồ sơ năng lực (Profile) chuyên nghiệp: Đầu tư xây dựng bộ Profile song ngữ hoặc đa phương tiện, trình bày khoa học các dự án tiêu biểu theo từng phân khúc ngành nghề.
• Bước 3: Chuẩn bị sẵn các phương án kỹ thuật dạng Module: Đóng gói các giải pháp kỹ thuật, biện pháp thi công mẫu để có thể nhanh chóng tùy biến khi tham gia hình thức Đàm phán cạnh tranh.
• Bước 4: Mở rộng liên minh nhà thầu chiến lược: Thiết lập quan hệ đối tác tin cậy với các doanh nghiệp phụ trợ, viện nghiên cứu công nghệ và nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM).
• Bước 5: Thường xuyên cập nhật văn bản hướng dẫn: Theo dõi sát sao các dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành để nắm rõ quy trình biểu mẫu ngay khi ban hành.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chú trọng phòng ngừa các rủi ro sơ đẳng về thủ tục như bảo lãnh dự thầu và những sai sót loại nhà thầu để không bị đánh rơi cơ hội đáng tiếc.

---

Giải pháp nâng tầm hồ sơ năng lực thầu cùng RTS Agency

Trước những đòi hỏi ngày càng khắt khe về tính chuyên nghiệp và tốc độ xử lý hồ sơ thầu theo khung pháp lý mới, RTS Agency tự hào là đơn vị tiên phong cung cấp giải pháp tư vấn và xây dựng hồ sơ năng lực toàn diện cho doanh nghiệp Việt Nam:

• Thiết kế Hồ sơ năng lực thầu (Bidding Profile) chuyên sâu: Tái cấu trúc toàn bộ nội dung, làm nổi bật các chỉ số tài chính, chứng chỉ ISO, năng lực nhân sự và hồ sơ kinh nghiệm theo đúng ma trận tiêu chuẩn chấm thầu của các chủ đầu tư lớn. Khám phá ngay dịch vụ thiết kế hồ sơ năng lực chuẩn mực của chúng tôi.
• Chuẩn hóa hồ sơ năng lực kỹ thuật và biện pháp thi công: Biên soạn thuyết minh biện pháp tổ chức thi công, sơ đồ đấu nối công nghệ và quy trình QA/QC sắc bén, gia tăng điểm cộng tuyệt đối ở vòng đánh giá kỹ thuật.
• Tư vấn chiến lược định vị thương hiệu nhà thầu: Xây dựng nhận diện thương hiệu doanh nghiệp uy tín, giúp nhà thầu tạo dựng ấn tượng áp đảo trong mắt các Ban Quản lý dự án ngay từ vòng sơ tuyển.

Cải cách đấu thầu đang mở ra sân chơi bình đẳng và cơ hội bứt phá chưa từng có cho những doanh nghiệp có sự chuẩn bị bài bản. Đừng để bộ hồ sơ năng lực lỗi thời kìm hãm đà tăng trưởng của doanh nghiệp bạn. Hãy liên hệ với RTS Agency ngay hôm nay để nhận tư vấn chuyên sâu về chiến lược hoàn thiện hồ sơ dự thầu đón đầu Luật Đấu thầu sửa đổi!